ตารางที่ 1 แสดงอันตรายที่อาจเกิดได้จากส่วนประกอบทั่วไปที่ใช้ในโรงงานอาหาร

หน่วยงานที่เกี่ยวข้องในสหภาพยุโรปได้สนับสนุนให้โรงงานผลิตสารเสริมในอาหาร (Feed additive) ลดอันตรายจากฝุ่นที่ฟุ้งกระจาย โดยการปรับปรุงผลิตภัณฑ์หรือปรับขั้นตอนการผลิตและให้พนักงานสวมอุปกรณ์ป้องกันในสหภาพยุโรปได้กำหนดวิธีการควบคุมฝุ่น ดังนี้

•  การทำเป็นผลิตภัณฑ์เหลว โดยปกติจะใช้กับกรดอะมิโน , วิตามิน และเอนไซม์

•  การทำเป็นเม็ดเล็ก ๆ หรือทำเป็นแผ่นบาง ๆ

•  ใช้น้ำมันผสมในผลิตภัณฑ์ เพื่อทำให้ฝุ่นชื้น

•  ใช้ระบบความกดอากาศและออกแบบอุปกรณ์ในโรงงานเพื่อให้สามารถควบคุมการไหลของอากาศได้

การทำเป็นผลิตภัณฑ์รูปของเหลวเป็นวิธีที่นิยมมากโดยเฉพาะโรงงานผลิตอาหารที่ใช้วัตถุดิบที่ไวต่อการ

เปลี่ยนแปลงเมื่อได้รับความร้อน , ความชื้น และการเสียดสีในกระบวนการผลิต วิธีนี้เกิดขึ้นหลังกรรมวิธีการอัดเม็ด , การทำเป็นเม็ดเล็กๆ,การทำเป็นแผ่น และการใส่น้ำมันซึ่งสามารถช่วยลดฝุ่นได้แต่ก็ยังต้องตรวจสอบด้วยเครื่องวัดฝุ่นอีกครั้งเพราะบางครั้งไม่สามารถลดฝุ่นได้ ( รูปที่ 2) วิธีการควบคุมฝุ่นโดยใช้การออกแบบอาคารและควบคุมการไหลของอากาศเป็นวิธีที่พบมากในโรงงานผลิตพรีมิกซ์และผลิตสารผสมในอาหารสมัยใหม่ เนื่องจากเป็นวิธีแก้ปัญหาได้อย่างสมบูรณ์

ตารางที่ 2 แสดงความสามารถในการเกิดฝุ่นของแร่ธาตุที่ผสมในอาหาร

รูปที่2 แสดงการใช้น้ำมันในโรงงานอาหารซึ่งบางครั้งไม่สามารถลดฝุ่นได้

ซีลีเนียมเป็นแร่ธาตุที่ใช้เป็นประจำในโรงงานผลิตพรีมิกซ์และเป็นสารที่มีพิษมาก แต่ซีลีเนียมก็มีความจำเป็นสำหรับสัตว์ทุกชนิดรวมถึงคนด้วย ในปี 1992 กระทรวงเกษตรของญี่ปุ่นได้ห้ามใช้โซเดียมซีลีไนท์ในอาหารสัตว์เนื่องจากผลกระทบของซีลีเนียมในรูปอนินทรีย์ต่อสุขภาพพนักงาน จากการศึกษาพบว่าความสามารถในการเกิดฝุ่นของโซเดียมซีลีไนท์อยู่ในระดับที่สูงมากจึงทำให้เกิดปัญหาในการผสมและการปนเปื้อน และยังพบว่าแรงไฟฟ้าสถิตย์และแรงอื่นๆทำให้อนุภาคของฝุ่นเกาะที่ผิวของเครื่องผสมพรีมิกซ์จนกลายเป็นก้อนแข็งซึ่งสามารถติดอยู่ได้นานเป็นปี ซีลีเนียมที่ตกค้างอาจหลุดเข้าไปปนในพรีมิกซ์และทำให้เกิดผลเสียตามมาได้ ตัวอย่างเช่นอังกฤษมีข่าวว่าม้าโพนี่เกิดอาการแพ้และตายจากความเป็นพิษของซีลีเนียม

ในโรงงานหลายแห่งพยายามเปลี่ยนโครงสร้างของซีลีไนท์ให้เกิดฝุ่นน้อยลงแต่อย่างไรก็ตามก็ยังไม่ใช่วิธีแก้ปัญหาที่ดี แต่ก็มีทางเลือกอีกทางหนึ่งคือการใช้ซีลีเนียมยีสต์ซึ่งเป็นซีลีเนียมในรูปอินทรีย์แบบเดียวกับที่พบในพืชและอยู่ในรูปของซีลีโมเมทไธโอนีน (Selenomethionine) ซีลีเนียมยีสต์สามารถลดการกระจายสู่ระบบทางเดินหายใจของพนักงาน นอกจากนี้ยังให้ผลดีต่อสัตว์ , สิ่งแวดล้อมและผู้บริโภคเนื้อสัตว์อีกด้วย

ความสามารถในการเกิดฝุ่น

การศึกษาเปรียบเทียบความสามารถในการเกิดฝุ่นของโซเดียมซีลีไนท์และซีลีเนียมยีสต์ (Sel – Plex ของบริษัท Alltech) แสดงให้เห็นว่าโซเดียมซีลีไนท์ทำให้เกิดฝุ่นมากกว่า การทดสอบความเป็นพิษทั้งในห้องทดลองและในหนูทดลองโดยทดสอบความเป็นพิษฉับพลันต่อทางเดินหายใจ ใช้ความเข้มข้นของฝุ่นเท่ากัน ( ~ 3 mg / อากาศ 1 ลิตร ) พบว่าหนูที่ได้รับโซเดียมซีลีไนท์ตาย 100% (10 / 10 ตัว ) ในเวลา 2 วัน ส่วนหนูที่ได้รับซีลีเนียมยีสต์ไม่มีการตาย (0/10 ตัว ) จากผลการทดลองนี้อาจอธิบายได้ว่าซีลีเนียมยีสต์มีความเข้มข้นของซีลีเนียมอยู่น้อยกว่าโซเดียมซีลีไนท์หรือมีความแตกต่างกันของโครงสร้าง ซีลีเนียมรูปอินทรีย์ (ซีลีโนเมทไธโอนีน) มีความเป็นพิษต่ำกว่าซีลีเนียมรูปอนินทรีย์ ( โซเดียมซีลีไนท์ ) จากการศึกษาพิษฉับพลันและพิษเรื้อรังในหนู , สุนัข , สุกรและคน พบว่าซีลีโนเมทไธโอนีนมีความเป็นพิษน้อยกว่าโซเดียมซีลีไนท์ 2 – 5 เท่า ( ตารางที่ 3) หรือหมายความว่าโซเดียมซีลีไนท์ทำให้สัตว์ป่วยและตายมากกว่าซีลีโนเมทไธโอนีน

ตารางที่ 3 เปรียบเทียบความเป็นพิษของซีลีเนียมในรูปโซเดียมซีลีไนท์และซีลีเนียมยีสต์

เหตุผลที่ซีลีเนียมรูปอินทรีย์มีความปลอดภัยสูงกว่าซีลีเนียมรูปอินทรีย์อาจมาจากการพัฒนาของสูตรโครงสร้างทางชีวเคมี โซเดียมซีลีไนท์เป็นสารเคมีที่เข้าสู่กระแสเลือดได้เร็วพอสมควรแต่จะไม่มีการสะสมและถูกขับออกอย่างรวดเร็วทางไตแต่ถ้าได้รับในขนาดที่เป็นพิษจะอยู่ในเลือดได้นานและเป็นพิษต่อเซลล์ของร่างกาย ส่วนซีลีโนเมทไธโอนีนจากซีลีเนียมยีสต์เป็นซีลีเนียมที่ได้จากธรรมชาติมีโครงสร้างเหมือนในพืชและอาหารอื่นๆ ดังนั้นสัตว์จึงสามารถดูดซึมได้ดีและมีการสะสมในโปรตีนของร่างกายโดยเข้าไปแทนที่เมทไธโอนีนในนม , เนื้อ , ไข่ , ปีก , ขน , เล็บ และกีบ ซีลีเนียมเป็นแร่ธาตุที่จำเป็นและช่วยในการต้านอนุมูลอิสระ ในหลายประเทศพบว่ามีการขาดซีลีเนียมในดินจึงจำเป็นต้องเสริมซีลีเนียมในอาหารสัตว์ จากการวิจัยมากว่า 10 ปี แสดงให้เห็นว่าซีลีเนียมยีสต์ส่งผลดีต่อผู้เกี่ยวข้องในการผลิตอาหารดังนี้

•  พนักงานในโรงงาน – ช่วยลดฝุ่นและพิษต่อระบบทางเดินหายใจ

•  สัตว์ – มีสวัสดิภาพที่ดี (WelFare) , สุขภาพดี และมีผลผลิตที่ดี โดยช่วยเพิ่มคุณภาพซาก , ลดอัตราการตาย และการผสมติดดีขึ้น

•  ผู้ผลิตสัตว์ – ได้เนื้อคุณภาพดี , ผลผลิตดีขึ้นและมีซีลีเนียมสะสมในผลผลิต ( เนื้อ , นม , ไข่ ) , ลดการเกิดเนื้อแฉะในซาก

•  ผู้บริโภค – ได้รับซีลีเนียมเพิ่มขึ้นและสุขภาพดีขึ้นโดยช่วยเพิ่มการต้านอนุมูลอิสระ

•  สิ่งแวดล้อม – ลดการขับทิ้งซีลีเนียมออกมากับมูลสัตว์สู่สิ่งแวดล้อม

ตั้งแต่ปี 2000 เป็นต้นมาสหภาพยุโรปได้ออกกฎข้อบังคับเกี่ยวกับการผลิตอาหาร โดยเฉพาะในส่วนของโรงงานอาหารในเรื่องการใช้สารเสริมในอาหาร (Feed additive) รวมไปถึงแร่ธาตุ และในอนาคตมีแนวโน้มในการควบคุมการใช้ซีลีเนียมในโรงงานอาหารและโรงงานพรีมิกซ์โดยเปลี่ยนจากซีลีเนียมในรูปอนินทรีย์ไปเป็นซีลีเนียมรูปอินทรีย์